Maxay Tahay TOEFL? Hage Ku Socda Ardayda Soomaaliyeed
Nuxurka (Key Takeaways)
Imtixaanka TOEFL (Test of English as a Foreign Language) waa mid kamid ah imtixaanada ugu caansan caalamka ee lagu cabbiro heerka aqoonta luuqadda English-ka. Maqaalkan wuxuu ardayda Soomaaliyeed siinayaa xog dhamaystiran oo ku saabsan taariikhda TOEFL, qaab-dhismeedka imtixaanka, goobaha iyo sida la iska diiwaangeliyo, qaabka wax loo barto kahor imtixaanka, iyo faa'iidooyinka ugu waaweyn ee in la haysto shahaadadan marka la doonayo deeqo waxbarasho (scholarships) ama shaqooyin caalami ah oo ku yaalla waddamada dibadda.
Qodobada (Table of Contents)
Waqtigan casriga ah ee adduunku isku xirmay, in la barto luuqadda English-ka waxay fure u tahay adduunyo ay ka buuxaan fursado dhanka waxbarashada, shaqada, iyo ganacsiga caalamiga ah. Arday badan oo Soomaaliyeed ayaa maalin walba ku hammiya inay waxbarasho jaamacadeed iyo mid sare u aadaan waddamo dibadda ah sida Mareykanka, Canada, UK, Australia, iyo Yurub inteeda kale. Si riyadaas iyo hammigaas uu u rumowdo, inta badan jaamacadaha caalamiga ah iyo hay'adaha bixiya deeqaha waxbarasho waxay si adag u dalbadaan in ardaygu uu caddeeyo heerkiisa aqoonta luuqadda English-ka si cilmiyeysan. Waa halkan meesha uu kasoo galo imtixaanka caanka ah ee loo yaqaano TOEFL.
Qormadan waxay si qotodheer ugu falanqaynaysaa waxa uu dhab ahaan yahay imtixaanka TOEFL, taariikhdiisa iyo isbeddelladii uu soo maray, sida uu u shaqeeyo, iyo talaabooyinka ugu muhiimsan ee ardayda Soomaaliyeed ay tahay inay qaadaan si ay ugu guuleystaan imtixaankan qiimaha iyo tayada sare leh. Waa muhiim inaad fahanto in TOEFL uusan ahayn imtixaan lagu gudbo ama lagu dhaco, balse uu yahay halbeeg lagu qiyaasayo in awooddaada luuqadeed ay gaarsiisan tahay heer aad ku dhex noolaan karto kuna baran karto maadooyin adag oo heer jaamacadeed ah.
Waa maxay imtixaanka TOEFL?
TOEFL oo loo soo gaabiyay (Test of English as a Foreign Language) waa imtixaan caalami ah oo si gaar ah loogu talagalay in lagu qiimeeyo heerka fahamka, akhrinta, dhagaysiga, qorista, iyo adeegsiga luuqadda English-ka ee dadka aan afkooda hooyo ahayn luuqadan. Waa imtixaanka ugu badan ee laga aqoonsan yahay jaamacadaha ku yaalla qaaradda Waqooyiga Ameerika (Mareykanka iyo Canada), waxaana sidoo kale si weyn u aqoonsan in ka badan 11,000 oo jaamacadood, hay'ado dawli ah, iyo machadyo waxbarasho oo ku kala yaalla in ka badan 150 waddan oo caalamka ah. Imtixaankan waxaa loo qaadaa si loo xaqiijiyo in ardaygu awood u leeyahay in uu si buuxda u fahmo casharada, uu si dabiici ah ula xiriiro macalimiintiisa iyo ardayda kale, isla markaana uu ku guuleysan karo nidaamka waxbarashada ee lagu bixiyo luuqadda English-ka.
Taariikh kooban oo ku saabsan TOEFL
Imtixaanka TOEFL waxaa markii ugu horraysay la asaasay sannadkii 1964-tii. Waxaa hormuud ka ahaa xarunta lagu magacaabo Center for Applied Linguistics ee dalka Mareykanka. Waxaa la asaasay ka dib markii ay jaamacadaha dalka Mareykanku wajahdeen baahi weyn oo ah inay helaan nidaam iyo halbeeg isku mid ah oo lagu cabbiro aqoonta ardayda ajaaniibta ah ee doonaya inay wax ka bartaan dalkaas, kuwaas oo aad ugu soo qulqulayay jaamacadaha Ameerikaanka sannadahaas.
Sannadihii dambe, maamulka, horumarinta, iyo saxitaanka imtixaanka waxaa la wareegay hay'adda madaxa-bannaan ee ETS (Educational Testing Service), taas oo ilaa iyo hadda soo saarta, maamusha, isla markaana mas'uul ka ah imtixaankan. Muddooyinkii hore, imtixaanka waxaa lagu qaadi jiray qaab dhaqameedka warqad iyo qalin ah oo loo yiqiin (Paper-Based Test - PBT), balse horumarka dhanka tiknoolajiyadda awgeed, waxaa isbeddel ballaaran lagu sameeyay qaab-dhismeedka imtixaanka, waxaana laga dhigay mid inta badan lagu qaado kombiyuutar. Sannadkii 2005-tii, waxaa si rasmi ah loo daah-furay TOEFL iBT (Internet-Based Test) oo ah nooca hadda sida weyn looga isticmaalo caalamka oo dhan. Intaas waxaa dheer in waqtiyadii cudurka safmarka ee COVID-19, ay hay'adda ETS soo saartay 'TOEFL iBT Home Edition' kaas oo u oggolaanaya ardayda inay imtixaanka ku galaan guryahooda iyagoo adeegsanaya qalabkooda iyadoo si casri ah loola socdo.
Qaab-dhismeedka iyo qaybaha imtixaanka TOEFL
Nooca ugu caansan ee TOEFL iBT wuxuu ka kooban yahay afar qaybood oo muhiim ah, kuwaas oo dhammaantood cabbiraya xirfadaha kala duwan ee luuqadda. Ardaygu wuxuu imtixaankan si xiriir ah ugu qaadanayaa qiyaastii wax kayar laba saacadood (isbeddelkii cusbaa ee July 2023, imtixaanka waa la soo gaabiyay si uu u noqdo mid fudud oo degdeg ah). Afarta qaybood waxay u dhisan yihiin sidatan:
1. Qaybta Akhrinta (Reading Section)
Qaybtan waxaa loogu talagalay in lagu cabbiro awoodda ardayga ee ah inuu akhriyo, fahmo, isla markaana uu ka jawaabo su'aalo la xiriira qoraallo akadeemiyadeed oo heer jaamacadeed ah. Inta badan waxaa lagu siinayaa laba qoraal (passages), mid walbana waxaa la socda toban su'aalood. Mawduucyadu waxay la xiriiraan dhinacyada sayniska, taariikhda, farshaxanka, iyo cilmiga bulshada. Waa muhiim in ardaygu uu leeyahay keyd erayo (vocabulary) oo aad u ballaaran si uu u fahmo dulucda qoraalka. Eeg qaybta Erayada (Vocabulary) si aad u ballaariso xirfaddaada eray bixinta oo aad ugu diyaar-garowdo qeybtan si sahlan.
2. Qaybta Dhagaysiga (Listening Section)
Halkan waxaa lagu cabbiraa fahamkaaga markaad dhagaysanayso muxaadarooyin jaamacadeed, wadahadalo u dhexeeya ardayda, ama doodo akadeemiyadeed oo u dhexeeya arday iyo macalin. Waxaad dhagaysan doontaa codad kala duwan ka dibna waxaad ka jawaabi doontaa su'aalo la xiriira wixii aad dhagaysatay. Su'aaluhu waxay diiradda saaraan in ardaygu fahmay ujeedka guud ee sheekada, tafaasiisha muhiimka ah, iyo waxa uu qofka hadlayaa ula jeedo si dadban. Sababtoo ah ma dhegaysan kartid codadka mar labaad, qoraal xusidda (note-taking) waa xirfad aad muhiim u ah inta lagu guda jiro qaybtan.
3. Qaybta Hadalka (Speaking Section)
Qaybtani waxay ka kooban tahay hawlo dhowr ah oo lagu cabbirayo sida ugu habboon ee aad afkaaga ugu cabbiri karto fikradahaaga. Qaybtan waa mid aad u gaaban oo soconaysa qiyaastii 16 daqiiqo, waxayna leedahay 4 su'aalood. Tusaale ahaan, waxaa lagu weydiin doonaa su'aal 'Independent' ah oo aad fikradaada shakhsiga ah dhiibato. Sidoo kale, waxaad dhagaysan doontaa ama akhrin doontaa qoraal (Integrated tasks), ka dibna waxaa lagaa doonayaa inaad af ahaan uga jawaabto waxaad fahamto. Halkan, ku dhawaaqista saxda ah (pronunciation), wada-socodka hadalka (fluency), iyo xulashada erayada ayaa si weyn loo qiimeeyaa.
4. Qaybta Qorista (Writing Section)
Qaybta ugu dambaysa waa qorista, waxayna u qaybsantaa laba qaybood: 'Integrated Writing Task' iyo isbeddelka cusub ee lagu daray ee loo yaqaan 'Writing for an Academic Discussion'. Qaybta hore waxay isku geysaa xirfadaha akhrinta, dhagaysiga, iyo qorista, halkaas oo lagaa doonayo inaad qorto maqaal kooban oo soo koobaya fariinta qoraalka aad akhrisay iyo codka aad dhagaysatay. Qaybta labaad waxay kaaga baahan tahay inaad ka qayb gasho dood akadeemiyadeed oo online ah adigoo dhiibanaya fikradahaaga kuna xoojinaya tusaalooyin cadcad. Cilmiga naxwaha, hannaanka qoraalka, iyo awooda isku xirka weedhaha ayaa halkan lagu qiimeeyaa. Eeg qaybta Naxwaha (Grammar) si aad isugu duba ridato qoraal tayo sare leh oo khaladaad ka caagan.
Maxay tahay sababta ardayda Soomaaliyeed ay ugu baahan yihiin TOEFL?
Ardayda Soomaaliyeed waxay inta badan la kulmaan caqabado iyo tartan aad u adag marka ay timaado codsashada deeqaha waxbarasho (Scholarships) iyo gelitaanka jaamacadaha caalamiga ah. Sababta ugu weyn ee ay u baahan yihiin imtixaankan ayaa ah in nidaamka waxbarashada ee waddamo badan oo adduunka ah uu si rasmi ah u dalbanayo caddeyn heer luuqadeed oo la aqoonsan yahay, lagumana qanco kaliya in ardaygu yiraahdo "English waan aqaanaa".
Ugu horreyn, shahaadada TOEFL waa fure u ah deeqaha waxbarasho ee ugu caansan caalamka. Tusaale ahaan, deeqaha waxbarasho ee Fulbright ee dowladda Mareykanka iyo deeqaha dawladda Turkiga, Japan, iyo Kuuriyada Koonfureed waxay inta badan u baahan yihiin ama dhiirigeliyaan in ardaygu haysto caddeyn luuqadeed. Marka labaad, waxay sahlaysaa in ardaygu si fudud u helo fiisaha (visa) waxbarasho, maadaama safaaradaha waddamada shisheeye (sida Mareykanka iyo Canada) ay aad u tixgeliyaan dhibcaha TOEFL marka ay qiimaynayaan in ardaygu dhab ahaantii diyaar u yahay inuu wax ku barto waddankooda uuna noqon doono arday dhab ah.
Ugu dambayn, haysashada shahaadadan waxay ardayga Soomaaliyeed ka caawinaysaa inuu helo fursado shaqo oo caalami ah iyo hay'adaha qaramada midoobay ee ka hawlgala gudaha dalka, maadaama shahaadadani tahay astaan muujinaysa xirfad wada-xiriir oo heer caalami ah.
Xagee ayay ardaydu iska diiwaangelin karaan imtixaanka?
Diiwaangelinta imtixaanka TOEFL waa mid 100% si toos ah (online) looga sameeyo barta rasmiga ah ee hay'adda soo saarta imtixaanka ee loo yaqaano ETS. Ardayga waxa uu u baahan yahay in uu sameysto akoon gaar ah website-ka www.ets.org.
Tallaabooyinka diiwaangelintu waa kuwo toos ah:
- Waa in aad buuxiso foomamka macluumaadka shakhsiga ah (Hubi in magacaagu u qoran yahay sida uu baasaboorkaaga ugu qoran yahay si aadan dhibaato ula kulmin maalinta imtixaanka).
- Dooro goobta (Testing Center) iyo taariikhda (Date) aad rabto inaad imtixaanka gasho. Haddii aadan tagi karin dalal kale sida Kenya, Itoobiya ama Uganda oo ay ku yaallaan xarumo waaweyn, waxaad dooran kartaa nooca 'Home Edition'.
- Bixi lacagta imtixaanka oo inta badan u dhexaysa $180 ilaa $225 (lacagtaas oo ku xiran waddanka imtixaanka laga qaadayo). Lacag bixinta waxaa badanaa loo isticmaalaa kaararka bangiyada ee caalamiga ah sida Visa Card ama Mastercard.
Xagee la isku diyaariyaa kahor inta aan la is diiwaangelin?
Waa qalad weyn oo aad u qaali ah in ardaygu iska diiwaangeliyo imtixaanka TOEFL isagoon si buuxda isugu diyaarin. Qiimaha imtixaanku aad ayuu u sarreeyaa, mana jirto wax lacag celin ah haddii aad dhibco hoose keento. Sidaas darteed, diyaar garowga iyo ku celcelintu ayaa ah furaha guusha.
Waxaa jira dhawr hab oo ardayda Soomaaliyeed ay naftooda isugu diyaarin karaan:
- Barashada Online-ka ah (Khadka Internetka): Waxaa jira kheyraad aad u fara badan oo bilaash ah iyo kuwa lacag ah oo laga helo internetka. Baro English ayaa qayb ka ah kheyraadka ugu muhiimsan ee ardayda ka caawin kara fahamka aasaasiga ah iyo dhisida eray bixinta. Eeg qaybta Deeqaha Waxbarasho si aad u hesho xog ku saabsan fursadaha diyaarinta iyo jaamacadaha.
- Website-ka rasmiga ah ee ETS: Hay'adda ETS waxay barta internetkeeda si bilaash ah iyo lacagba ugu bixisaa buugaag (Official Guides), tijaabooyin rasmi ah (practice tests), iyo agab ardayda ka caawiya inay la qabsadaan jawiga imtixaanka dhabta ah.
- Machadyada Luuqadaha iyo Macalimiinta Khaaska ah: Haddii aad u baahan tahay taageero toos ah, waxaad raadin kartaa macalimiin leh waayo-aragnimo buuxda oo hore ugu baasay imtixaankan ama dhigijiray nidaamkiisa muddo dheer si ay kuu siiyaan hagid (guidance) iyo farsamooyin (techniques) kaa caawinaya xallinta su'aalaha.
Su'aalaha Inta Badan La Isweydiiyo ee Ku Saabsan TOEFL
Meeqo sano ayuu shaqaynayaa imtixaanka TOEFL?
Shahaadada imtixaanka TOEFL waxay leedahay waqti dhicitaan, taas oo ah laba sano oo kaliya laga bilaabo taariikhda rasmiga ah ee aad imtixaanka gashay. Jaamacadaha iyo hay'adaha inta badan ma aqbalaan shahaado ka weyn laba sano, maadaama ay aaminsan yihiin in xirfadda luuqadda ee qofka ay isbeddeli karto, yaraan karto, ama xumaan karto haddii uusan si joogto ah u isticmaalin luuqadda. Haddii labadaas sano ay dhamaato, waxaad u baahan doontaa inaad dib u gasho imtixaanka mar kale si aad u cusboonaysiiso dhibcahaaga.
Waa imisa dhibcaha ugu sarreeya ee laga keeni karo TOEFL iBT?
Dhibcaha ugu sarreeya ee imtixaanka TOEFL iBT (Total Score) waa 120 dhibcood. Qayb kasta oo ka mid ah afarta qaybood (Reading, Listening, Speaking, Writing) waxay leedahay qiimeyn ah 30 dhibcood. Jaamacadaha kala duwan waxay leeyihiin shuruudo kala duwan; tusaale ahaan, jaamacadaha caadiga ah waxay badanaa dalbadaan inta u dhaxaysa 70 ilaa 80 dhibcood, halka jaamacadaha waaweyn ee caanka ah (sida Harvard, MIT, ama Oxford) ay dalbadaan 100 dhibcood iyo wixii ka sarreeya si loo xaqiijiyo inaad si fudud ula tacaali karto culeyska akadeemiyadeed.
Waa maxay farqiga u dhexeeya TOEFL iyo IELTS?
Labada imtixaanba waxay tijaabiyaan xirfadda luuqadda English-ka, balse waxay ku kala duwan yihiin qaab-dhismeedka iyo noocyada luuqada la adeegsado. TOEFL wuxuu aad xoogga u saaraa luuqadda English-ka ee looga hadlo Waqooyiga Ameerika (American English), waana imtixaan badi lagu galo kombiyuutar, waxaana la doorbidaa jaamacadaha dalka Mareykanka. Dhanka kale, IELTS wuxuu isticmaalaa lahjado kala duwan oo caalami ah (British, Australian, American) waxaana badi lagu qaadaa qalin iyo warqad, inkastoo nooca kombiyuutarkana la heli karo dhawaanahan, waxaana si gaar ah loo doorbidaa Yurub iyo UK. Intaas waxaa sii dheer, qaybta hadalka (Speaking) ee IELTS waa mid aad fool-ka-fool ula yeelanayso qof macalin ama imtixaan qaade ah (interviewer), halka TOEFL aad su'aalaha kombiyuutarka uga jawaabayso adigoo adeegsanaya makarafoon oo codkaaga duubaya. Habkee ayaad doorbidaysaa inaad gasho? Tani waxay inta badan ku xiran tahay jaamacadda aad u socoto dalabaadkeeda, sidaa darteed had iyo jeer hubi websaytka jaamacadda inta aadan go'aan gaarin!